کتابها دیجیتالی خواهد شد

[sepastian]

به گزارش گروه پژوهشی عفراوی: براي درك بهتر از آينده چاپ و نشر كتاب لازم است ابتدا نوعي دسته‌بندي از انواع كتاب‌هاي موجود در بازار ارايه شود.
اين طبقه‌بندي را با اين‌كه نمي‌توان صددرصد كامل و فراگير دانست ولي بيشتر كتاب‌هاي منتشر شده در سطح جهان را در برمي‌گيرد.
كتاب براي مخاطب عام (Trade and Mass Market): اين كتاب‌ها كه به صورت جلد نرم (Soft Cover) و يا جلد سخت (Hard Cover) منتشر مي‌شوند و حاوي متن و يا عكس هستند، مخاطب عام را هدف قرار مي‌دهند.
كتاب‌هاي جلد شوميز (Paperbacks): اين كتاب‌ها به‌طور معمول روي كاغذ روزنامه منتشر مي‌شوند و قطع آنها جيبي است. كتاب‌هاي مرجع (Reference books): كتاب‌هايي هستند كه از آنها به عنوان راهنما براي كسب اطلاعات جهت انجام تحقيقات يا موارد ديگر استفاده مي‌شود .(فرهنگ لغت، دايره‌المعارف و ...)پژوهشی ع
كتاب‌هاي فني(Technical books): كتاب‌هايي كه محتواي آن‌ها براي يك متخصص نوشته شده و بازارهاي آكادميك و علمي را هدف قرار داده باشند.
كتاب‌هاي كودك و نوجوان
(Juvenile books): اين كتاب‌ها براي كودكان و نوجوانان نوشته مي‌شود.
سالنامه‌هاي مدارس (Year book): اين كتاب‌ها سالي يك بار پس از پايان يافتن سال تحصيلي منتشر مي‌شود و از آن براي ثبت و حفظ خاطرات و رويدادهاي يك سال استفاده مي‌شود.
كتاب‌هاي درسي (Text books): كتاب‌هايي كه براي آموزش در مقاطع مختلف تحصيلي از كودكستان تا دانشگاه مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
كتاب‌هاي كمك درسي
(Work books): هر گونه كتاب يا جزوه‌اي كه در امر آموزش به معلمان و مدرسان و استادان مدارس و دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي كمك كرده و كتاب‌هاي درسي را تكميل كند.كتاب‌هاي ويژه و اختصاصي (Vanity and Speciality books): كتاب‌هايي هستند كه توسط خالق اثر براي مخاطبي خاص و منتخب تهيه مي‌شود.
كتاب‌هاي خاطرات / يادبود (Memory books): كتاب‌هايي كه تنها يك بار براي حفظ خاطرات و يادبود يك رويداد خاص از جمله عروسي يا گردهمايي منتشر مي‌شود.
در سال‌هاي آينده تا حدي از حجم كتاب‌هاي چاپي كاسته خواهد شد زيرا بخشي از كتاب‌هاي مرجع و كتاب‌هاي آكادميك و درسي در قالب الكترونيك- چه از طريق اينترنت و چه از طريق كتاب‌هاي الكترونيكي (e-book)- عرضه خواهند شد. البته كتاب‌هاي الكترونيك دست كم تا سال 2020 چالش عمده‌اي در برابر صنعت چاپ كتاب به روش افست به شمار نخواهند آمد.
روند اصلي و غالب در سال‌هاي آينده چاپ كتاب به صورت درخواستي
(on-Demand) خواهد بود. چاپ كتاب به صورت درخواستي يعني چاپ در تيراژ حتي يك عدد. نويسندگان بيشتري در سال‌هاي آينده به اين روش رو آورده و كتاب خود را از طريق اينترنت در اختيار خوانندگان قرار خواهند داد. از اين طريق كتاب تنها در صورت نياز و به احتمال در كتاب‌فروشي منتشر خواهد شد.


روندهاي صنعت نشر كتاب
يكي از معضلات صنعت نشر همواره هزينه انبارداري كتاب‌هايي است كه هرگز به فروش نمي‌رسد. به همين خاطر ناشران در سال آينده براي كاهش هزينه‌ها و مشكلاتي كه عدم فروش كتاب‌ها به بار مي‌آورد به دنبال روش‌هاي جديد‌تري براي توليد، توزيع و فروش كتاب‌ها خواهند بود. كتاب‌هاي الكترونيكي با پيشرفت تجهيزات كتاب‌خوان (Reader) به تهديدي جدي براي كتاب‌هاي چاپي تبديل خواهند شد.
كتاب‌هاي مرجع سريع‌تر از ديگر انواع كتاب‌ها به فرمت الكترونيكي مناسب e-book تبديل خواهند شد. ناشران، منابع استاندارد براي ذخيره‌سازي اطلاعات الكترونيك را متحول خواهند كرد تا از اين طريق خوانندگان بتوانند كتاب‌ها را به طور دلخواه بارگيري (Download) كرده و يا آن را چاپ كنند.
چاپ بر اساس تقاضا (كتاب درخواستي) به طور گسترده در مراكز چاپي متمركز، كتاب‌فروشي‌ها و يا خانه‌ها و مراكز اداري مورد استفاده قرار مي‌گيرد. فرايند چاپ كتاب از مراكز توليدي متمركز به نقاطي كه به مشتري نزديك‌تر است منتقل مي‌شود. محل‌هاي جديدي از جمله كتاب‌فروشي‌ها كار چاپ كتاب را انجام خواهند داد. كتاب‌فروش‌ها كماكان كتاب را در قفسه‌هاي خود به نمايش مي‌گذارند ولي در عين حال به مراكز چاپ درخواستي و بارگيري كتاب نيز تبديل مي‌شوند.
مدارس ابتدايي و دبيرستان‌ها از رايانه و رسانه‌هاي الكترونيك استفاده خواهند كرد و از اين طريق تقاضا براي كتاب‌هاي درسي كاهش پيدا خواهد كرد. توزيع الكترونيكي كتاب‌هاي دانشكده‌ها به ويژه براي برنامه‌هاي آموزشي از راه دور افزايش پيدا خواهد كرد.
روش‌هاي حفاظت از دارايي‌هاي معنوي (Intelectual property) نویسنده کتاب متحول شده و پيشرفت خواهند كرد.برنامه‌هاي نرم‌افزاري دروازه‌باني (Gatekeepers) از جمله Copyright Clearance Center برداشت و استفاده از محتواي الكترونيكي را تسهيل خواهد كرد. با رو آوردن نويسندگان به اينترنت و چاپ
بر اساس تقاضا عناوين كتاب كه در سال 2000 به 6700 عدد رسيده بود، در سال 2020 به بيش از 100 هزار خواهد رسيد. خانواده‌ها هر چه بيشتر خبرنامه، يادداشت‌هاي روزانه و سفرنامه به صورت الكترونيك منتشر مي‌كنند. صنعت خودانتشاراتي (Self-publishing) تا سال 2020 به يك بازار عمده تبديل مي‌شود. خدمات بازاريابي، پشتيباني و تحريريه جديد براي حمايت از ناشران و نويسندگان مستقل ظهور خواهند كرد.


كتاب براي مخاطب عام
(Trade and Mass Market)
كتاب‌هايي كه مخاطب عام دارند كم و بيش مثل گذشته چاپ خواهند شد ولي با شيوه‌هاي جديدتر. ناشران ديگر با چاپ كتاب‌هاي پرفروش (Best seller) آينده خود را به مخاطره نمي‌‌اندازند. آنها هر چه بيشتر به چاپ بر اساس تقاضا رو خواهند آورد تا از اين طريق از مخاطراتي كه تعيين تيراژ يك كتاب قبل از عرضه آن به بازار در بر دارد، پرهيز كنند. كتاب‌ها تنها هنگامي كه سفارش دريافت مي‌شود چاپ شده و سپس به آدرس خانه مشتري ارسال مي‌شود. ذخيره‌سازي فايل كتاب تداوم چاپ آن را تضمين كرده و به ناشر و خواننده اطمينان خواهد داد كه كتاب همواره در صورت تقاضا در بازار موجود خواهد بود. كتاب‌هاي الكترونيك در نهايت روي بازار كتاب‌هاي ويژه مخاطب عام تأثير خواهند گذاشت. ولي دست كم 10 سال طول خواهد كشيد تا آثار آن احساس شود. دلايل زيادي براي رشد كند و تدريجي كتاب الكترونيك وجود دارد. هزينه تجهيزات Reader هنوز بالاست و از لحاظ اقتصادي خريد آن به صرفه نيست. در حال حاضر خريدار ابتدا بايد بابت Reader پول داده و سپس براي هر كتاب كه مي‌خواهد بارگيري كند، بار ديگر بايد پول بدهد. هزينه دستگاه كتاب‌خوان به تدريج كاهش پيدا خواهد كرد ولي اين كاهش تنها هنگامي صورت مي‌پذيرد كه تعداد بيشتري به خريد آن رو بياورند. مشكل ديگر كيفيت صفحه نمايش و رزولوشن دستگاه كتاب‌خوان است. تا زماني كه كيفيت آن افزايش پيدا نكند خواندن از روي كتاب چاپي آسان‌تر است و در آخر استحكام و دوام دستگاه‌هاي كتاب‌خوان بايد افزايش پيدا كرده (در عين حال هزينه آن نبايد بالا رود) تا بتواند شرايط نامساعد ساحل دريا، تخت خواب، اتوبوس و مترو را تحمل كند. زيرا مخاطب عام به طور معمول در اين مكان‌ها كتاب مي‌خواند و همواره در شرايط مكان مناسب براي كتاب‌خواني نيست.


كتاب‌هاي جلد شوميز
(Paper backs)
به نظر نمي‌رسد كتاب‌هاي الكترونيك و اينترنت تهديد جدي براي كتاب‌هاي ارزان قيمت و قابل حمل جلد كاغذي كه قطع آنها نيز كوچك است، به شمار بيايند. تجهيزات نمايشگر الكترونيك تنها هنگامي مي‌توانند اقتدار اين كتاب‌ها را به مخاطره بيندازند كه بتوانند در مقابل آب شور دريا و شن و ماسه و يا ضربه ناشي از برخورد با زمين و يا وان حمام مقاومت كرده و خراب نشوند. آنها همچنين بايد ارزان قيمت باشند، تا اگر خواننده آن را در اتوبوس جا گذاشت آه از نهادش درنيايد. با اين حال انتظار مي‌رود صنعت كتاب‌هاي جلد شوميز و جيبي متحول شود. ابتدا آثار نويسندگان معروف و كتاب‌هاي پرفروش آنها در تيراژ بالا چاپ خواهد شد تا تقاضاي پيش‌بيني شده را برآورده كرده و از مزاياي توليد بالا سود ببرد.
با كاهش تقاضا تيراژ چاپ‌هاي بعدي كمتر خواهد شد و از اين طريق هزينه انبارداري به ناشر تحميل نخواهد شد. ناشران كتاب‌هاي جلد شوميز به نوعي توازن بين توليد كتاب براساس تقاضا براي عرضه كتاب‌هاي پرطرفدار و انبارداري خواهند رسيد تا از اين طريق هيچ وقفه‌اي بين چاپ چندباره يك كتاب در تيراژهاي مختلف رخ ندهد. با كاهش محبوبيت و تقاضا، چاپ كتاب در تيراژ كم جاي خود را به چاپ بر اساس تقاضا خواهد داد. اگر فرمت داده‌هاي الكترونيك به اندازه كافي انعطاف‌پذير باشد از يك فايل مستر (Master) هم مي‌توان براي چاپ كتاب در تيراژ يك عدد و هم چاپ كتاب در تيراژ يك ميليون استفاده كرد. به تدريج توليد كتاب در تيراژ كم با استفاده از تكنولوژي‌هاي چاپ بر اساس تقاضا مقرون به صرفه‌تر از چاپ به روش معمولي براي تمام طول مدتي خواهد شد كه تقاضا براي يك عنوان كتاب وجود دارد. آثار نويسندگان تازه واردي كه انتظار مي‌رود كتاب‌هاي آنها در نهايت فروش خوبي داشته باشد و در عين حال تيراژ هر بار چاپ كتاب آنها چندان بالا نيست و همچنين نويسندگان نه چندان مشهوري كه پيش‌بيني تقاضا براي كتاب‌هاي آنها چندان عملي نباشد، ابتدا در تيراژ كم منتشر مي‌شود. هدف از اين كار چاپ «درست به وقتش» (just-in-time) است.
نويسندگان تازه‌كار و كتاب‌هايي كه براي بازارهاي خاص و تخصصي نوشته شده‌اند مي‌توانند از مزاياي نشر بر اساس تقاضا بيشترين استفاده را ببرند.
ناشران ديگر مجبور نخواهند بود با چاپ يك كتاب در تيراژ بالا سرمايه خود را به خطر بيندازند. بسياري از مراحل اوليه آماده‌سازي كتاب توسط خود نويسنده انجام مي‌شود. او دست‌نويس اصلي را با استفاده از نرم‌افزارهاي واژه‌پرداز (word) تايپ كرده و ناشر آن را به صورت يك فايل الكترونيك وارد بازار مي‌كند. مراحل پيش از چاپ تنها به نمونه‌خواني و تبديل فايل متن كتاب به يك تمپليت (Template) استاندارد خلاصه مي‌شود. هيچ پولي بابت كتابي كه به فروش نخواهد رسيد خرج نمي‌شود. اگر كتاب با استقبال رو به رو شود هزينه‌هاي ارسال فايل آن به مركز چاپ بر اساس تقاضاي كتاب فروشي هر محله، انباشت، ارسال و حمل و نقل كتاب به حداقل كاهش پیدا می‌کند. با كاهش هزينه‌هاي انتشار كتاب و استفاده از مدل Just-in-Time ناشران مي‌توانند شانس خود را با انتشار كتاب‌هاي نويسندگان جديد و عناويني كه پيش‌بيني فروش آنها امكان‌پذير نيست، امتحان كنند. با استفاده از روش‌هاي چاپ بر اساس تقاضا- كتاب‌هايي كه از طريق يك فايل مستر الكترونيك منتشر مي‌شوند همواره در دسترس خواهند بود و درصورت نياز وارد بازار مي‌شوند. ناشران مي‌توانند با فروش مجوز استفاده از فايل الكترونيك كتاب درآمد كسب كنند. انتشار كتاب‌هاي جلد شوميز (Paperbacks) در بسياري از موارد توسط مراكز محلي و كتاب‌فروشي‌ها و يا در مراكز نشر كاتالوگ كتاب‌ها و شركت‌هاي فعال در زمينه تجارت الكترونيك (e-commerce) انجام خواهد شد.
هنگامي كه يك عنوان كتاب براي چاپ براساس تقاضا آماده مي‌شود ناشران همان‌گونه كه آژانس‌هاي عكاسي و خبري با فروش اخبار و عكس‌هاي خود از طريق اينترنت پول درمي‌آورند، مي‌توانند از كتاب‌هاي خود درآمد كسب كنند. اين درآمد از طريق تحويل يك كتاب چاپ و صحافي شده به دست نمي‌آيد بلكه حاصل فروش حقوق توليد يك كتاب در قطع، فرمت و تيراژ تعيين شده در قرارداد خواهد بود. حقوق و درآمد مؤلف نيز بر اساس تعداد كتاب‌هاي فروخته شده و درآمدهاي حاصل از فروش حق استفاده از فايل الكترونيكي كتاب محاسبه خواهد شد.


كتاب‌هاي مرجع


در گذشته كيفيت كتاب‌هاي مرجع بر اساس دقت و صحت اطلاعاتي كه در آن درج شده بود و ميزان سرعت و سهولتي كه خواننده مي‌توانست اين اطلاعات را برداشت كند، سنجيده مي‌شد. در طول سال‌هاي گذشته تحليلگران كتاب شاهد كاهش استفاده از دانشنامه‌هاي سنتي جلد سخت بوده‌ا‌ند ، زيرا رسانه الكترونيك از جمله اينترنت، سي‌دي و يا دي‌وي‌دي با ارايه موتور جست‌وجو (Search Engine) عمليات جست‌وجو را تا حد زيادي راحت‌تر و سريع‌تر كرده ‌است. تحليلگران انستيتو تكنولوژي روچستر (CRIT) معتقدند تنها 6 درصد از صفحات دانشنامه‌هاي چاپي كه در سال 1980 عرضه شده بودند تا سال 2000 به صورت چاپي حفظ شدند و مابقي به فرمت الكترونيك تبديل شده‌اند. از سوي ديگر رسانه الكترونيك به صورت دوسويه و تعاملي(Interactive) عمل مي‌كند. به همين خاطر به روز كردن آنها بسيار ارزان‌تر از تجديدچاپ كتاب است.
با اين حال براي پذيرش اينترنت به عنوان يك مرجع قابل اعتماد هنوز يك مشكل عمده وجود دارد و آن هم اعتمادپذيري است.دقت و صحت اطلاعات ارايه شده توسط رسانه الكترونيك همواره مورد پرسش است. زيرا وب پديده‌اي ديناميك است و کاربران همواره به منابعي كه وب از آن استفاده مي‌كند، شك دارند و به نظر آنها اين منابع چندان هم قابل اعتماد نيستند. يكي ديگر از بازارهاي ويژه خاص كتاب‌هاي مرجع، دانشنامه‌هاي هنرهاي زيبا و يا موارد و شاخه‌هايي از علم هستند كه با تصاوير چشم‌نواز سروكار دارند. در اين نوع دانشنامه‌ها بازتوليد رنگ با كيفيت بالا از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. در چاپ اين نوع دانشنامه‌ها، روش افست موقعيت و برتري خود را حفظ خواهد كرد. بازار براي چاپ دانشنامه‌هاي گران قيمت و مبتني بر متن شايد به طور كامل در آينده از بين برود. در آن صورت هر آنچه از تقاضا براي كتاب‌هاي مرجع چاپي باقي خواهند ماند توسط روش‌هاي چاپ بر اساس تقاضا در تيراژ كم برآورده خواهد شد.


كتاب‌هاي فني و علمي
كتاب‌هاي فني چندين ويژگي دارند كه آنها را از ديگر انواع كتاب متمايز مي‌سازد. طول عمر، هزينه توليد و نوع استفاده از اين كتاب‌ها به گونه‌اي است كه فرآيند انتشار آنها را در مقايسه با ديگر كتاب‌ها متفاوت مي‌كند. انتشار كتاب‌هاي فني و به روز كردن آنها گران است. كتاب‌هاي راهنماي نرم‌افزارها را بايد به طور مستمر و در مدتي كوتاه به روز كرد، زيرا ويرايش‌هاي جديد يك نرم‌افزار به سرعت وارد بازار مي‌شود. طبيعت اين كتاب‌ها به گونه‌اي است كه بايد توسط متخصصان نوشته شوند. همين امر هزينه توليد آنها را بالا مي‌برد. ويرايش‌هاي قديمي‌تر در عمل هيچ استفاده‌اي ندارند و همين باعث ضرر و زيان براي ناشر مي‌شود. كتاب‌هاي فني بارها و بارها به روز شده و تجديدچاپ مي‌شوند و به روز كردن آنها پاياني ندارد.
خريداران نيز چاره‌اي جز خريد ويرايش‌هاي جديدتر را ندارند. استراتژي ايده‌ال انتشاراتي براي كتاب‌هاي فني، تكرار فروش اين كتاب‌ها بدون تحمل هزينه‌هاي توليد نسخه‌هاي به روز شده است. به همين خاطر نشر الكترونيك اين كتاب‌ها بهترين راه‌حل به نظر مي‌رسد، ولي در عمل اينگونه نيست.
ابعاد و گرافيك‌هاي موجود در كتاب‌هاي فني به گونه‌اي است كه بازتوليد آنها را توسط كتاب الكترونيك و صفحه نمايش كامپيوتري با مشكل رو به رو مي‌كند. از سوي ديگر كتاب‌هاي راهنماي كامپيوتر در فرمت الكترونيك اگر خود كامپيوتر كار نكند به هيچ دردي نمي‌خورند. از سوي ديگر ويرايش‌هاي ديجيتال اسناد فني كه توسط وب، رايانه و تجهيزات الكترونيك قابل حمل ديگر در اختيار كاربران قرار مي‌گيرند داراي مزاياي عمده‌اي از جمله صدا، تصوير و لينك به اطلاعات تكميلي ديگر هستند. با توسعه و پيشرفت رايانه‌ها، آنها سبك‌تر،‌ ارزان‌تر و قدرتمندتر شده و در عين حال حمل و نقل آنها آسان‌تر مي‌شود. به همين خاطر در آينده رايانه مي‌تواند به يك رقيب جدي براي چاپ افست در زمينه نشر كتاب‌هاي فني تبديل شود.
چاپ كتاب‌هاي فني در تيراژ بالا بسيار سودآور است و با در نظر گرفتن روند تحولات در صنايع تكنولوژيك، ناشران انتظار دارند انتشار اين كتاب‌ها تا 20 سال آينده رشد چشمگيري داشته باشد.
با اين حال در آينده كتاب‌هاي فني در تيراژهاي كمتر چاپ شده و يا با استفاده از شيوه‌هاي چاپ بر اساس تقاضا منتشر خواهند شد. ويرايش‌هاي الكترونيكي اين كتاب‌ها بخشي از بازار چاپ سنتي را به خود اختصاص خواهد داد. ولي هنوز بازار براي نسخه‌هاي كاغذي وجود داشته و انتظار مي‌‌رود رشد خوبي نيز داشته باشد.


كتاب‌هاي كودك و نوجوان
فروش كتاب‌هاي كودك و نوجوان از بين سال‌هاي 1990 تا سال 2005 بالغ بر 34 درصد رشد داشته است.
علت اين رشد استفاده از شخصيت‌هاي فيلم‌هاي كارتون و قهرمانان فيلم‌هاي كودك و نوجوان در كتاب‌ها بوده است. رسانه الكترونيك از يك سو با اين دسته از كتاب‌ها رقابت كرده و از سوي ديگر سوژه و محتوا براي ادبيات كودك و نوجوان خلق مي‌كند. سي‌دي‌هايي كه همراه با كتاب‌هاي كودك و نوجوانان عرضه مي‌شود امكانات بيشتر از جمله صدا و انيميشن به كودكان عرضه مي‌كند. با اين‌كه اين امكانات كودكان را تشويق به خواندن مي‌كند، سنت‌گرايان معتقدند امكانات مولتي مديا كودكان را از لذت خيال‌پردازي محروم مي‌كند. برخي از ناشران چندين عنوان كتاب كودك از جمله دكتر سوس (Dr. Seuss) را در قالب و فرمت e-book و سي‌دي ارايه كرده‌اند. كتاب الكترونيك پتانسيل زيادي براي جايگزين كردن كتاب‌هاي درسي و كتاب‌هاي داستان ويژه كودك و نوجوان دارد. كتاب الكترونيك براي اين گروه سني مزاياي فراواني دارد. اين تجهيزات مي‌تواند چندين كتاب را در خود جاي داده بدون اين‌كه وزن كوله پشتي كودك را افزايش دهد. از سوي ديگر امكان ارايه كردن صدا و انيميشن از طريق كتاب الكترونيك وجود دارد. اين تجهيزات مي‌تواند به دانش‌آموزاني كه مشكل بينايي داشته و از ناتواني در امر آموزش رنج مي‌برند، كمك كند.


سالنامه‌هاي مدارس
سالنامه‌هاي مدارس كه به‌طور معمول با استفاده از ماشين‌هاي رول افست و يا ورقي در تيراژ بالا توسط شركت‌هايي چون Josten و Balfour منتشر مي‌شود، در آينده بر اساس تقاضا چاپ خواهد شد. اين روند بازارهاي جديدي براي شركت‌هاي كوچك‌تري كه ماشين چاپ ديجيتال تونري دارند ايجاد مي‌كند. بازار سالنامه تا سال 2020 تحولات شگرفي را تجربه خواهد كرد. مدارس اكنون به دنبال روش‌ها و رسانه‌هاي جديد از جمله CD، سايت اينترنتي و ويدئو براي حفظ و ثبت رويدادهاي سالانه خود هستند.
همين امر باعث كاهش تيراژ سالنامه‌هاي مدارس خواهد شد ولي در عين حال آن را از صحنه به در نخواهد كرد. تغييرات سريع و پي در پي فرمت‌هاي مولتي مديا باعث خواهد شد تا مقبوليت و فراگيري سالنامه‌هاي غيرچاپي با مشكل مواجه شود. در حالي كه نبرد براي ارايه يك نرم‌افزار طراحي فراگير و غالب در صنعت چاپ همچنان ادامه دارد، مردم تمايل چنداني براي ثبت خاطرات خود در فرمت‌هايي كه آينده آن مبهم است، ندارند. عادت و رسم آمريكايي‌ها مبني بر امضاي سالنامه‌هاي خود بدين معني است كه سالنامه‌هاي اينترنتي شايد قادر نباشند با ويرايش چاپي رقابت كنند، گواينكه دانش‌آموزان و دانشجويان مي‌توانند پيامي را روي يك صفحه وب ويژه پيام شخصي بارگيري كنند. سالنامه‌هاي اينترنتي تنها هنگامي شانس بقا دارند كه مدارس يا شاگردان يك كلاس آن را حفظ كرده و بر آن نظارت كنند.
سالنامه‌هاي اينترنتي مزيت ديگري دارند كه آن‌هم استفاده از تبليغات و آگهي است. در حال حاضر آگهي‌هايي كه در سالنامه‌هاي مدارس چاپ مي‌شود در حقيقت كمكي است كه كسبه و تجار به مدارس منطقه و محله خود مي‌كنند.
آگهي‌هاي اينترنتي مي‌توانند خود دانشجويان يا دانش‌آموزان را مخاطب قرار داده و ضريب پاسخگويي آگهي را افزايش دهند.اگر زماني CD و DVD جايگزين سالنامه‌هاي چاپي شوند، آنگاه بازار جديدي براي چاپ بسته‌بندي و ليبل نيز به وجود خواهد آمد.


كتاب درسي
كتاب درسي بزرگ‌ترين شاخه بازار نشر كتاب است و در آمريكا شامل 25 درصد از كل كتاب‌هايي مي‌شود كه سالانه به فروش مي‌رسند.
با اين حال رشد سالانه بازار كتاب درسي بسيار پايين است. كتاب‌هاي درسي مقاطع ابتدايي و متوسطه را به‌طور معمول براي 2 تا 3 سال بر اساس نوع درس مي‌توان استفاده كرد. كتاب‌هاي درسي كه با موضوعاتي چون رايانه سروكار دارند زودتر از كتاب‌هاي رياضي و يا زيست‌شناسي به روز شده و تجديد چاپ مي‌شوند. رسانه الكترونيكي مثل متون الكترونيك را مي‌توان به سرعت به روز كرده و تجديد چاپ كرد و از اين طريق دانش‌آموزان به طور مستمر به اطلاعات جديد دسترسي پيدا مي‌كنند. در سطوح بالاتر آموزشي از جمله كالج و دانشگاه بسياري از مراكز در حال تجربه‌اندوزي با متون الكترونيك هستند.
در يكي از دانشگاه‌هاي پزشكي در آمريكا، دانشجويان رشته دندانپزشكي كتاب‌هاي خود را در قالب يك DVD دريافت مي‌كنند. اين DVD شامل كتاب‌هاي درسي، كتاب‌هاي راهنما و اسلايدهاي سخنراني‌ها براي يك دوره چهارساله مي‌شود. پس از اتمام هر ترم دانشجويان DVD قبلي را با يك DVD جديد عوض مي‌كنند. هر DVD جايگزين بيش از 2 ميليون صفحه اطلاعات، هزاران تصوير و بيش از 180 كيلوگرم كتاب و جزوه مي‌شود. مدرسان و ناشران كتاب‌هاي الكترونيك سال‌ها است كه درباره مزيت جايگزين كردن كتاب‌هاي درسي چاپي قديمي با ويرايش‌هاي جديد الكترونيكي صحبت مي‌كنند. برخي از تجارب به دست آمده ثابت مي‌كند كه دانشجويان رشته‌هايي كه با انبوهي از كتاب و نوشته‌هاي ديگر سروكار دارند، ترجيح مي‌دهند از نسخه چاپي و معمولي استفاده كنند. زيرا دي‌وي‌دي‌ها چهار برابر بيش از آنچه به‌طور معمول مورد نياز دانشجويان است، محتوا دارد و در عين حال دانشجو بايد بابت محتوايي كه استفاده نمي‌كند، پول پرداخت كند. اين دي‌وي‌دي‌ها و ديگر رسانه‌هاي ديجيتال به هيچ وجه ارزان نيستند. دي‌وي‌دي رشته دندانپزشكي كه به آن اشاره شد در طول چهار سال در مجموع هزينه‌اي بين 3 تا 6 هزار دلار به دانشجو تحميل مي‌كند.
از سوي ديگر دانشجويان بايد يك لپ‌تاپ مجهز به درايو دي‌وي‌دي نيز خريداري كنند.از آنجا كه خريد دي‌وي‌دي اجباري است، دانشجويان مشمول وام دانشجويي فدرال مي‌شوند. اين وام تنها براي خريدهاي ضروري دانشجو به آنها عرضه مي‌شود.
يكي از مزاياي رسانه الكترونيك اضافه كردن رنگ به محتواي دروس بدون پرداخت هزينه اضافي است. ناشران چندي است نسخه رنگي دياگرام‌ها را براي فرمت DVD آماده كرده‌اند تا جايگزين دياگرام‌هاي سياه و سفيد در كتاب‌هاي درسي شود.
چاپ كتاب در تيراژ بالا همچنان توسط فرايند افست رول انجام مي‌شود و از افست ورقي براي تيراژ‌هاي متوسط و كم استفاده خواهد شد. توسعه و پيشرفت چاپ ديجيتال گزينه‌هاي بيشتري در اختيار ناشران كتاب‌هاي درسي قرار داده است. يكي از اين گزينه‌ها چاپ بر اساس تقاضا (چاپ درخواستي) است. ضريب رشد صنعت چاپ كتاب درسي براساس تقاضا سالانه بين 15 تا 20 درصد است و در عين حال چاپ كتاب درسي به شيوه افست سالانه 5 درصد رشد مي‌كند. در زمينه چاپ در تيراژ كم آماده‌سازي كتاب‌ها شايد بيش از كل زمان چاپ كتاب به طول بينجامد.
انتشار كتاب بر اساس تقاضا و به صورت ويژه و سفارشي براي توليد بسته‌هاي آموزشي براي دروس خاص، آزمايشگاه و يا حتي به صورت تكي براي هر دانشجو امكان‌پذير خواهد بود. به عنوان چند نمونه از همكاري بين مراكز آكادميك و سازمان‌هاي تجاري مي‌توان به پروژه مشترك برخي از دانشگاه‌هاي آمريكايي از جمله هاروارد، دانشگاه ايالتي اوهايو و دانشگاه كاليفرنيا در سن‌ديه‌گو اشاره كرد كه چاپخانه‌هاي اختصاصي را براي چاپ كتاب‌هاي درسي درون دانشگاه برپا كرده‌اند. با توسعه تكنولوژي رايانه‌اي مردم هر چه بيشتر به خواندن از طريق صفحه نمايشگر روي خواهند آورد و همين امر تحول عمده‌اي را در صنعت چاپ كتاب درسي رقم خواهدزد. كتاب‌هاي درسي در فرمت‌هاي الكترونيك يا ديجيتال و يا از طريق وب در دسترس همگان قرار خواهد گرفت. رشد توزيع محتواي الكترونيك (با استفاده از استانداردهايي چون PDF) مي‌تواند اطلاعات را به طور گسترده در اختيار متقاضيان قرار داده و در عين حال از تماميت اسنادي كه در اينترنت قرار گرفته‌اند حفاظت كند. حركت به سوي استفاده از كتاب‌هاي درسي الكترونيك و ديجيتال با كاهش هزينه‌ها شتاب بيشتري خواهد گرفت. رشد متون چاپي به خاطر هزينه بالاي مواد خام ( به ويژه كاغذ) كه براي توليد آنها به كار مي‌رود با محدوديت مواجه است.
هزينه كاغذ در سال‌هاي اخير همواره بين 2 تا 4 درصد افزايش پيدا كرده است. (گواينكه بحران اقتصادي باعث كاهش آن شده ولي در هر حال روند صعودي دارد.) در مجموع تعداد ناشران كتاب‌هاي درسي همچنان افزايش پيدا خواهد كرد. با اين حال ناشران اينگونه كتاب‌ها فشاري را كه ناشران بزرگ‌تر برای كاهش هزينه، سود ناچيز و كتاب‌هاي برگشتي و فروش نرفته، احساس مي‌كنند، بايد تحمل كنند. تا سال 2020 انتظار مي‌رود كتاب‌هاي درسي الكترونيك جايگزين كتاب‌هاي درسي سنتي شود، زيرا هم سبك است و هم هزينه آن كمتر است و هم به راحتي به روز مي‌شود.
كتاب‌هاي كمك درسي
تكنولوژي سي‌دي احتمال مي‌رود به زودي جايگزين كتاب‌هاي كمك درسي به عنوان يك ابزار آموزشي براي مقاطع تحصيلي پايين‌تر شود. با استفاده از سي‌دي،‌ آموزگار مي‌تواند به دلخواه صفحاتي را با استفاده از يك چاپگر روميزي در كلاس درس پرينت گرفته و از اين طريق از پرداخت هزينه بالاي كتاب كمك درسي پرهيز كند. با رشد و فراگيري رايانه در خانه‌ها و مدارس، استفاده از كتاب‌ها و ديگر اقلام كمك درسي تعاملي (دوسويه) باعث خواهد شد تا معلمان با توانايي بيشتري استانداردهاي آموزشي را ارتقا ببخشند. با فراگير شدن مكانيزم‌هاي آموزشي رايانه‌اي از جمله كتاب الكترونيك، امكان استانداردسازي دروس و امكان كنترل بالقوه آموزش در سراسر يك كشور به وجود مي‌آيد. اين نهضت الكترونيك مي‌تواند انقلابی در سيستم آموزشي به راه بيندازد. همه دانش‌آموزان در اقصي نقاط يك كشور فارغ از مكان و يا جغرافياي قومي مي‌توانند از كيفيت آموزشي مشابه و استاندارد برخوردار شوند. اهميت روزافزون حضور رايانه در كلاس‌هاي درس و تلاش‌هاي مدارس براي كاهش هزينه‌ها باعث كاهش تعداد كتاب‌هاي كمك درسي چاپي خواهد شد.


كتاب‌هاي ويژه و اختصاصي
كتاب‌ها و نشريات ويژه و اختصاصي، مربوط به مؤلفان و يا هنرمنداني خاص مي‌شود كه مايلند خود، كتابشان را منتشر كنند. هر كسي كه بخواهد از زير هزينه چاپ و انتشار كتاب شانه خالي كند مي‌تواند به يك مؤلف ناشر (Publisher/ Author) تبديل شود. شركت‌هاي Xlibris و Iuniverse هر كتابي را در ازاي 100 دلار منتشر كرده و آن را از طريق اينترنت در اختيار همه قرار مي‌دهند. تكنولوژي‌هاي نشر بر اساس تقاضا هم اكنون تأثير خود را بر اين بخش از بازار كتاب گذاشته است. مؤلفان نيز، دست‌نوشته‌هاي خود را در قالب يك فايل الكترونيكي در اختيار شركت‌هايي قرار مي‌دهند كه كتاب‌ها را از طريق اينترنت عرضه مي‌كنند. اين امر موانع و مشكلات چاپ و انبار كردن كتاب را از ميان برمي‌دارد. به‌طور معمول نويسنده حق تأليف ناچيزي از طريق فروش كتاب به دست آورده و همچنين با ديدن اثرش در كتاب فروشي‌ها رضايت شخصي پيدا مي‌كند.


كتاب خاطرات/ يادبود (آلبوم عكس ...)
كتاب‌هاي خاطرات و يادگاري به‌طور معمول به بهانه مراسم ويژه از جمله عروسي، سالگرد، غسل تعميد و يا فارغ‌التحصيلي توليد و منتشر مي‌شوند. اين كتاب‌ها در ساده‌ترين فرم خود مي‌تواند يك ورق تا شده حاوي نام ميهمانان و خلاصه‌اي از مراسم يادبود و يا يك كتاب ته چسب كامل با عكس‌هاي تمام رنگي باشد. اين كتاب‌ها در تيراژ بسيار كم منتشر مي‌شوند.
اهميت كتاب‌هاي يادبود در عمر طولاني آنها است. مردم به‌طور معمول مايلند خاطرات خود را براي سال‌ها حفظ كنند. رسانه‌هاي جديد امكانات تازه‌اي براي ثبت اين خاطرات ارايه كرده‌اند. نوار ويديويي اولين رقيب در اين بازار بود. حالا بايد ديد آيا نوارهاي ويديويي در طول زمان كيفيت خود را حفظ كرده و آيا در 20 سال آينده دستگاه نمايش ويديو وجود خواهد داشت يا نه. رسانه الكترونيك گزينه‌هاي جديدي براي ضبط، سروسامان دادن و توزيع اين خاطرات ارايه كرده است. اين گزينه‌ها به نوعي حس و حال كتاب را تداعي مي‌كنند. صدا، فيلم و تصوير را مي‌توان در يك سند تلفيق كرد و سپس آ‌ن را روي تجهيزات ذخيره اطلاعات حفظ كرد، يا از طريق اينترنت در اختيار ديگران قرار داد. دو روند باعث حفظ بازار كتاب‌هاي يادبود خواهد شد، اعتبار و پرستيژ كتاب‌هاي چاپي و چاپ بر اساس تقاضا.
حالا كه رسانه الكترونيك هر چه بيشتر در دسترس مردم قرار دارد پرستيژ كتاب‌هاي چاپي افزايش پيدا كرده و كتاب‌هايي كه به رسم يادبود منتشر مي‌شود حكم يك كالاي لوكس و ارزشمند را پيدا مي‌كنند. ماشين‌هاي چاپ ديجيتال هزينه چاپ در تيراژ كم را كاهش داده و موقعيت‌هاي جديدي براي طراحان فراهم مي‌كنند. چاپ بر اساس تقاضا امكان خلق كتاب‌هاي يادبود شخصي‌سازي شده را فراهم مي‌آورد.
دوربين‌هاي ديجيتال، چاپگرهاي روميزي و نرم‌افزارهاي عرضه تمپليت (الگوهاي از پيش تعيين شده) به مصرف‌كنندگان امكان مي‌دهد كتاب‌ها و آلبوم‌هاي خود را طراحي و چاپ كنند.